NS uitspraken
Inhoud | Uitspraken | Anekdotes | Verhalen | Moppen

Humor in en om de trein

Dopplereffect

Dit is een overzicht van daadwerkelijke gebeurde anekdotes en korte verhalen die met het openbaar vervoer te maken hebben. Nieuwe uitspraken zijn hartelijk welkom.

Er worden redelijk wat NS-termen gebruikt. Als je weet dat een HC een (hoofd)conducteur is en een meester of mcn een machinist kom je al ver. Voor de rest worden voor een aantal plaatsnamen de telegraafverkortingen gebruikt (b.v. Ut voor Utrecht Centraal en Amf voor Amersfoort).

Ik heb de bijdragen in het Engels onvertaald gelaten. Zodra ik tijd heb zal ik ze vertalen. Maar hulp is welkom: stuur de vertaling op, dan verander ik het meteen.

Inhoud

De anekdotes zijn uitgesplitst in de volgende onderwerpen:

  1. Korte anekdotes
  2. Reisinformatie
  3. Calamiteiten
  4. Kattenkwaad
  5. Krantenartikelen
  6. Bedside Stories
  7. TGV teething trouble
  8. Gauge Specifications
  9. Dopplereffect

Als laatste een kort dankwoord.

Daarnaast zijn er nog Uitspraken, Verhalen en Moppen te lezen.

Dopplereffect

uit een Amerikaans natuurkundeboek

In een Amerikaans populair-wetenschappelijk natuurkundeboek stond het volgende historische voorbeeld tegen waarbij een Nederlandse stoomtrein werd gebruikt om het dopplereffect voor geluid aan te tonen.

In 1842 kwam Christian Doppler met de hypothese dat de kleur van sterlicht zou kunnen veranderen door de bewegingssnelheid van de ster ten opzichte van de waarnemer. Hij vermeldde ook dat het effect bij geluidsgolven waarneembaar zou kunnen zijn.

Om het dopplereffect bij geluidsgolven (de toonhoogte van een geluid verandert door de beweging van geluidsbron ten opzichte van de waarnemer) aan te tonen, voerde de Nederlandse wetenschapper Buys Ballot (onder andere oprichter van het KNMI) op dinsdag 3 juni 1845 (zes jaar na de eerste spoorweg in Nederland) een experiment uit, waarbij een aantal trompettisten op een open wagen achter een stoomlocomotief reed. De trein reed tussen Utrecht en Maarssen (een recht stuk spoorbaan), en langs de kant van de spoorbaan stonden ook trompettisten. Allen speelden dezelfde noot en gehoopt werd dat er een verschil in toonhoogte waarneembaar zou zijn tussen de bewegende en stilstaande trompettisten. Ondanks verschillende bijgeluiden van de locomotief (en de stoomfluit daarvan), was er een verschil in toonhoogte waarneembaar en was het dopplereffect voor geluid aangetoond.

Verder vermeldt het (Amerikaanse) boek dat de snelheid van de trein ongeveer 30 mph (miles per hour) ofwel 48 km/h bedroeg en dat Buys Ballot de directie van de 'Rhine Railroad' bedankte voor de medewerking.

Dit experiment is interessant, omdat er pas sinds de uitvinding van de trein voertuigen zijn die snel genoeg zijn om dit effect aan te tonen (zonder al te veel op de natuurkunde in te willen gaan: de geluidssnelheid is ongeveer 340 m/s, en het verschil in toonhoogte in het experiment van Buys Ballot is dus iets groter geweest dan dat tussen een A en een Bes, dus wel waarneembaar voor een geoefende luisteraar).

Dankwoord

Speciale dank aan de kranten die gereageerd hebben op mijn vraag op ik delen van hun artikel mocht citeren. Zie voor het volledige dankwoord de lijst met namen bij het dankwoord.

Van sommige bronnen is het vrij lastig te achterhalen wie het geschreven heeft. Herken je een bijdrage en weet je wie hem geschreven heeft? Laat het me weten!


Zie ook de andere pagina's voor meer uitspraken, verhalen en moppen.

<- Anekdotes: Gauge Specifications | Verhalen: Buslijn ->


Nieuwe uitspraken zijn welkom | door Freek Dijkstra.